Sołectwo Pielgrzymowice

Sołectwo Pielgrzymowice

Pielgrzymowice - wieś, w której urodził się Karol Miarka - są dobrze znaną miejscowością dzisiejszej gminy Pawłowice. Jednocześnie zalicza się Pielgrzymowice do najstarszych wsi w regionie. Nie wiadomo kiedy dokładnie osada powstała, ale nie ulega wątpliwości, że istniała już w XIII wieku.

Pierwszą wzmiankę o Pielgrzymowicach znaleziono w "Księdze Uposażenia biskupstwa wrocławskiego". W zapisie z 1305 roku miejscowość figuruje pod intrygującą nazwą Peregrini villa, którą można przetłumaczyć jako dom wędrowca. Analizując tę nazwę Zygmunt Orlik dochodzi do wniosku, że w Pielgrzymowicach położonych na szlaku, który przez Bramę Morawską łączył południe z północą Europy mógł istnieć obiekt, który umożliwiał odpoczynek strudzonym wędrowcom. Sugeruje jednocześnie, że taką funkcję mogła w zamierzchłych czasach pełnić warownia, która jeszcze w XV wieku istniała w Pielgrzymowicach.

Większość badaczy uważa, że nazwa Pielgrzymowice pochodzi od niejakiego Pielgrzyma, założyciela wioski. Herb miejscowości, który powstał w XVIII wieku nawiązuje do jej nazwy. Przedstawia on wiejską kobietę wracającą z pielgrzymki odpustowej.

Pielgrzymowice wraz z niektórymi sąsiednimi miejscowościami zostały przez księcia raciborskiego, Jana, włączone w początkach XV wieku do obszaru pszczyńskiego. Powiększone terytorium ziemi pszczyńskiej stanowiło dożywocie księżnej Heleny Korybutówny. Z przekazów historycznych wiadomo również, że Pielgrzymowice należały wówczas do rycerskiego rodu Szeligów. W zapisach z XV wieku wymienia się przedstawicieli tego rodu: rycerza Wernkę, Piotra, Joszkę i Mikołaja ostatniego męskiego przedstawiciela rodu Szeligów na Pielgrzymowicach. W następnych wiekach właściciele Pielgrzymowic zmieniali się jak w kalejdoskopie.

Od II połowy XVIII wieku Pielgrzymowice należały do rodu Gusnarów, który ponadto posiadał Pawłowice i Bzie Górne. W czasach, kiedy właścicielem wsi był Ferdynand Franciszek, miały miejsce ważne wydarzenia. Należały do nich: wojny napoleońskie, powstanie chłopów w 1811 roku i katastrofalne nieurodzaje w latach 1847 48, które spowodowały głód, tyfus głodowy i w efekcie śmierć około 400 osób w parafii pielgrzymowickiej. Ferdynand Gusnar zmarł w połowie XIX wieku i jego dobra rycerskie przeszły na wnuka, który należał do rodu Reitzensteinów. U schyłku XIX wieku Pielgrzymowice przypadły jego synowi Karolowi, który był zagorzałym Niemcem i aktywnym działaczem politycznym. Przed I wojną światową był posłem do parlamentu pruskiego, w okresie międzywojennym zasiadał w Sejmie Śląskim i zabiegał o sprawy niemieckie na Górnym Śląsku, był również pierwszym prezesem Volksbundu.

Po jego śmierci pielgrzymowickie dobra Reitzensteinów wyraźnie podupadły. Znaczna ich część została w latach 30-tych rozparcelowana przez przedsiębiorstwo osadnicze "Ślązak". Po zakończeniu II wojny resztę ziemi z majątku Reitzensteinów oddano chłopom, a w ich "zamku" otwarto szkołę podstawową.

Pielgrzymowice od dawnych czasów należały do większych wsi w regionie i już w II połowie XVIII liczyły ponad 240 mieszkańców. W 1817 roku oprócz Wielkich Pielgrzymowic nazywanych Wielką Stroną istniała kolonia założona w poprzednim wieku przez Gusnara i zwana Małą Stroną lub Małymi Pielgrzymowicami. W tym czasie w Wielkich Pielrzymowicah żyło 460 mieszkańców, a w kolonii Mała Strona było 14 gospodarstw zamieszkałych przez 58 osób. Pielgrzymowiccy chłopi nadal podlegali obowiązkom pańszczyźnianym, a osadnicy z Małej Strony byli wolnymi gospodarzami i nie musieli odrabiać pańszczyzny. W II połowie XIX wieku liczba mieszkańców całej wsi wynosiła już ponad tysiąc. Na Wielkiej Stronie ogromną przewagę mieli katolicy, a w Małych Pielgrzymowicach dominowali ewangelicy. Dobra rycerskie Reizensteinów w Pielgrzymowicach obejmowały wtedy ponad 2400 mórg. Na początku XX cała wieś liczyła 1300 mieszkańców, w majątku Reitzensteina mieszkało 112 osób. W czasie plebiscytu śląskiego w Pielgrzymowicach istniały dwa obwody. Jeden tworzyła wieś, drugi powstał na terenie dworskim Reitzensteina. W obwodzie wiejskim ponad 500 wotantów opowiedziało się za przynależnością do Polski (73,6% głosów), a w obwodzie dworskim zdecydowanie zwyciężyli zwolennicy Niemiec. W okresie powstań śląskich kilkunastu mieszkańców wsi aktywnie uczestniczyło w walce o powrót Górnego Śląska do Polski. W 1922 roku Pielgrzymowice zostały włączone do odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej. W okresie międzywojennym Pielgrzymowice zajmowały około 13 km2. Blisko 800 hektarów stanowiły grunty orne, 80 hektarów łąki i ponad 100 hektarów lasy. W 1933 było tu 220 budynków mieszkalnych, w których żyło ponad 1600 mieszkańców. We wsi działało kilka sklepików, dwie gospody, piekarnia i kuźnie. Okupacyjne dzieje wsi podobne były do losów sąsiednich miejscowości. Szacuje się, że ponad 80 mieszkańców Pielgrzymowic straciło życie na frontach II wojny lub w więzieniach. W wyniku zaciekłych walk toczonych tutaj w marcu 1945 przez wojska radzieckie i niemieckie Pielgrzymowice poniosły znaczne straty, między innymi zniszczony został budynek szkolny. Do końca listopada 1945 roku Pielgrzymowice były gminą jednostkową. Po tym czasie do roku 1954 wchodziły w skład gminy z siedzibą w Golasowicach. W latach 1954 71 należały do gromady Golasowice, a po jej likwidacji weszły w skład utworzonej w 1972 roku gminy Pawłowice.*

 

Rada Sołecka:

Baron Iwona - sołtys
tel.: (32) 4723 072
 - mk_soltys_pielgrzymowic.jpg

Brygida Baron

 

Piotr Cimała

 

Maksymilian Penkala

 

Janusz Kiełkowski

 

Marian Kiełkowski

 

Adam Stuchlik

 

Bogdan Białończyk

 


Więcej informacji na stronach Biuletynu Informacji Publicznej

 

*Tekst opracowano na podstawie publikacji Zygmunta J. Orlika pt. "Gmina Pawłowice. Szkice z dziejów", Wydawnictwo ITKM, Kraków 2001 r.

Last update at: 24.02.2020
Author: UG Pawłowice
Updated by: Beata Cyganek

Cookies information !

Our website uses cookies for statistical, advertising and functional purposes. Thanks to them, we can customize the site to your needs. Anyone can accept cookies or have the ability to disable them in the browser so that no information is collected